درمان زخم عفونی

اگر باکتری و یا سایر عوامل بیماری زا وارد زخم شود، ممکن است باعث ایجاد عفونت گردد. عفونت شدید می تواند موجب التهاب و آسیب بافتی، تب و لرز و تهوع شود که در نتیجه ی پاسخ سیستم ایمنی بدن به عفونت است. درمان عفونت زخم به نوع زخم و میزان عفونت بستگی دارد.

عفونت های جزئی را می توان در خانه درمان کرد، اما افراد مبتلا به زخم عفونی شدید یا مداوم، باید تحت مراقبت پزشکی قرار گیرند

زخم عفونی از موارد مهم و چالش برانگیز درمانی است. درمان زخم‌های عفونی بسیار دشوارتر و پیچیده‌تر از زخم‌های معمولی و غیرعفونی است. برای این زخم‌ها، انجام پانسمان، استفاده از بانداژ تمیز و استریل و مصرف پمادها و داروهای التیام‌بخش، که در زخم‌های معمولی کافی هستند، به تنهایی نتیجه‌بخش نخواهد بود.

عواملی مانند دیابت، اضافه وزن، کهولت سن و آلودگی وسیله‌ای که باعث زخم شده، زخم‌های عفونی را ایجاد می‌کنند. همچنین، استریل نبودن وسایل جراحی، گاز گرفتن حیوانات یا نیش حشرات آلوده نیز نقش مهمی در بروز این زخم‌ها دارند.

این زخم‌ها به دلیل تورم و طولانی بودن روند بهبودی، معمولاً دردناک هستند. برای التیام و تسکین این زخم‌ها، استفاده از داروها و مراقبت‌های ویژه ضروری است. در این موارد، باید ابتدا نوع زخم را تشخیص دهید و سپس درمان مناسب را آغاز کنید.

درمان زخم عفونی معمولا با استفاده از دارو، تحت نظر پزشک متخصص و طی دوره زمانی مشخصی انجام می شود.

دلایل اصلی عفونی شدن زخم‌ها و چگونگی پیشگیری از آن‌ها

عفونی شدن یک زخم معمولا پروسه ای طولانی و زمان بر دارد. هیچ زخمی از ابتدای پیدایش عفونی نیست؛ بلکه به مرور زمان و با دخالت عوامل ثانویه دچار عفونت می شود. به همین ترتیب نیز درمان زخم عفونی به تدریج صورت می گیرد.

علل مختلفی برای عفونت زخم‌ها وجود دارد که به نوع زخم و علت پیدایش آن بستگی دارد.

• گزیدگی توسط دندان‌های آلوده یا نیش حشرات حاوی میکروب‌ها احتمال بروز عفونت را افزایش می‌دهند.
• زخم‌های ناشی از نزاع، تصادفات رانندگی یا سقوط از ارتفاع، بسته به موادی که با آن‌ها تماس دارند، در معرض خطر عفونت قرار می‌گیرند.
• علاوه بر این، استفاده از وسایل جراحی غیراستریل یا پانسمان‌های آلوده می‌تواند باعث عفونی شدن زخم‌ها شود.

بیماری های مزمن مانند ایدز، دیابت و نیز کهولت سن با افزایش مدت زمان دوره ترمیم زخم آن را به نوع مزمن و سپس عفونی تبدیل می کنند.

به همه این موارد وجود اشیا خارجی در محل زخم و عمق آن را نیز اضافه می کنیم که مجموعه بزرگی از عوامل موثر بر عفونت زخم را برشمرده باشیم.

علل اصلی ایجاد زخم‌های عفونی و عوامل مؤثر در بروز آن‌ها

هنگامی که باکتری یا انواع دیگر میکروارگانیسم ها وارد بریدگی یا زخم می شوند،  به بافت زنده اطراف و درون زخم حمله می کنند و موجب بروز عفونت در زخم می شوند. از جمله رایج ترین باکتری هایی که علت بروز زخم عفونی هستند :

• استافیلوکوکوس اورئوس
• سودوموناس آئروژینوزا
• اشریشیا کلی (E. Coli)
• پروتئوس
• اسینتوباکتر بومانی/همولیتیکوس
• استرپتوکوک

راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از عفونت در زخم‌ها

در مواردی که زخم جزئی باشد، افراد خود می توانند درمان خانگی عفونت زخم را انجام دهند. برای جلوگیری از عفونت زخم، پس از ایجاد برش یا خراشیدگی با دنبال کردن مواردی ساده می توان از ورود آلودگی ها جلوگیری کرد و خطر عفونت را کاهش داد.

مراقبت‌های خانگی مؤثر برای جلوگیری از عفونت در زخم‌ها

• ضدعفونی کردن تجهیزات: پنس یا موچین را قبل از استفاده با الکل کاملاً ضدعفونی کنید.
• شستشوی دست‌ها: دست‌های خود را با آب گرم و صابون بشویید و آن‌ها را خشک کنید.
• کنترل خونریزی:
  • اگر زخم خونریزی دارد، باند یا گاز استریل را روی آن قرار دهید و فشار دهید تا خونریزی متوقف شود.
• تمیز کردن زخم:
  • برش یا خراشیدگی را چند دقیقه زیر آب گرم بشویید.
  • پوست اطراف زخم را با آب گرم و صابون تمیز کنید. مراقب باشید صابون وارد زخم نشود.
• خارج کردن اجسام خارجی:
  • آلودگی‌هایی مانند شن، خاک یا شیشه را با موچین ضدعفونی شده بردارید.
  • هنگام استفاده از ابزارها، دقت کنید.
• استفاده از پماد:
  • یک لایه نازک پماد ضدعفونی‌کننده یا ژل مخصوص زخم روی آن بمالید.
  • این کار از عفونت جلوگیری می‌کند و یک لایه محافظ ایجاد می‌کند.
• خشک کردن زخم:
  • اجازه دهید زخم در معرض هوا خشک شود قبل از این‌که آن را بپوشانید.
  • برای زخم‌های سطحی معمولاً نیاز به پانسمان خاص نیست.
• پانسمان زخم:
  • اگر زخم نیاز به پانسمان دارد، از باند یا گاز استریل استفاده کنید.

نکات ضروری برای پیشگیری از عفونت زخم پس از درمان

• حداقل روزی یک بار پانسمان زخم را عوض کنید. اگر پانسمان آلوده شد یا توسط ترشحات زخم مرطوب شد، آن را بلافاصله عوض کنید.
• هرروز زخم را به آرامی شستشو دهید.
• از استفاده از پراکسید هیدروژن (آب اکسیژنه) یا بتادین روی زخم خودداری کنید، چرا که ممکن است در برخی افراد سبب تحریک پوست شود. اگر سایر ضد عفونی کننده ها نیز باعث تحریک پوستی شدند، از آن ها استفاده نکنید.
• پوست یا دلمه ایجاد شده روی زخم را نَکنید، زیرا می تواند منجر به باز شدن مجدد زخم شده و بهبودی را مختل کند. هم چنین خطر بروز عفونت را نیز افزایش دهد.
• اگر با گذشت یک تا دو روز ، زخم به رو به بهبودی نرفت به پزشک مراجعه کنید.

درمان زخم عفونی چگونه انجام می شود؟

درمان زخم عفونی شامل مراحل مختلفی است که باید یک به یک طی شوند که زخم از حالت عفونی به زخم معمولی تبدیل و سپس درمان شود.  پیش از هر چیز لازم است که میزان پیشرفت عفونت در زخم مشخص شود.

سپس بر اساس نوع زخم، درمان مناسب تشخیص داده می‌شود.

دوره درمان متناسب با اندازه و عمق عفونت متفاوت بوده و به مصرف داروهای مختلف از جمله آنتی بیوتیک ها نیاز دارد. جهت اطمینان از عملکرد صحیح در درمان زخم عفونی نظارت پزشک متخصص در این زمینه ضروری است. این درمان معمولا در دوره زمانی مشخص و طی شرایطی قابل اجرا خواهد بود که در ادامه به آن می پردازیم.

مراحل و روش‌های درمان

• در صورت شدید بودن عفونت زخم، نیاز به مراقبت فوری پزشکی است، به ویژه اگر فرد علائمی مانند تب و احساس ناخوشی، ترشح از زخم و رگه‌های قرمز در زخم مشاهده کند.
• پزشکان برای درمان عفونت زخم باکتریایی آنتی‌بیوتیک‌ها را تجویز می‌کنند. فرد باید دوره درمان آنتی‌بیوتیک را به‌طور کامل طی کند تا عفونت به طور کامل درمان شود و از مقاوم شدن باکتری‌ها جلوگیری شود.
• علاوه بر تمیز کردن، ممکن است برخی از زخم‌ها به درمان بیشتری نیاز داشته باشند. اگر بریدگی بزرگ یا عمیق باشد، پزشک ممکن است مجبور شود برای بستن زخم آن را بخیه بزند. برای بریدگی‌های سطحی‌تر، پزشک پانسمان یا نوار چسب پزشکی را تجویز می‌کند.
• اگر زخم حاوی بافت مرده یا آلوده باشد، پزشک باید با روش دبریدمان این بافت‌ها را جدا کند تا عفونت درمان شود و از گسترش آن جلوگیری شود. این عمل باید حتماً توسط پزشک و افراد متخصص انجام گیرد.
• علاوه بر درمان زخم‌ها، اگر فرد در اثر گازگرفتگی حیوانات یا تماس با اشیای آلوده یا زنگ‌زده دچار بریدگی شود، پزشک باید واکسن کزاز را تجویز کند چون ممکن است فرد در معرض خطر کزاز باشد.
• کزاز یک بیماری خطرناک است که زمانی رخ می‌دهد که باکتری‌های خاص وارد بدن می‌شوند و سموم را آزاد می‌کنند که بر اعصاب تاثیر می‌گذارند. علائم کزاز شامل اسپاسم عضلانی دردناک، قفل شدن فک و تب است.

مراقبت‌های ضروری برای درمان و پیشگیری

زخم های عفونی بیش از سایر زخم ها نیازمند مراقبت و نگهداری هستند. در این مورد نیز پیشگیری مقدم بر درمان بوده و پیش از هر چیز باید از افزایش مقدار و عمق زخم جلوگیری شود.

جهت این امر نیاز است که پس از بندآوردن خونریزی احتمالی نسبت به ضدعفونی زخم در هر مرحله اقدام شود. از درمان های پیوند پوستی نیز در مورد زخم های عمیق و حاصل از سوختگی استفاده می شود. این نوع پیوند علاوه بر جنبه درمانی که دارد؛ در پیشگیری از گسترش زخم به سایر نقاط نیز موثر عمل می کند.

وکیوم تراپی یا مکش منفی نیز جز مراقبت های درمانی برای زخم های عفونی محسوب می شود. گرچه این نوع درمان و مراقبت نیز محدودیت هایی داشته و برای همه زخم ها قابل اجرا نیست.

عوامل موثر بر مدت زمان دوره درمان

درمان زخم عفونی عموما به مدت زمان طولانی تری نسبت به نوع غیرعفونی نیاز دارد. عوامل مختلفی بر افزایش مدت زمان این دوره درمانی موثر هستند. از آن جمله به موارد زیر اشاره می کنیم:

• باقی ماندن عامل عفونت در زخم
• بیماری های زمینه ای مانند دیابت، هپاتیت، ایدز و مانند این ها که مانع از سیر طبیعی بهبود زخم می شوند.
• کهولت سن که در آن رشد سلول ها به کندی صورت می گیرد. در این سن ترمیم زخم های عفونی با سختی بسیار انجام می شود.
• زمانی که اندازه و عمق زخم زیاد باشد؛ دوره درمان طولانی شده و عفونت به راحتی برطرف نمی شود.
• اضافه وزن از عوامل افزایش مدت زمان درمان زخم عفونی است.
• ضعف سیستم ایمنی که رفع و درمان عفونت را به تاخیر می اندازد. مانند آنچه در بیماری هایی نظیر سرطان مشاهده می شود.
• عدم انجام اقدامات احتیاطی پیش از انجام عمل جراحی که عفونت را شدید و مزمن می کند.

چگونه تشخیص می دهیم که یک زخم عفونی شده است؟

یک زخم عادی هر چند کوچک علامت هایی دازد. از جمله خونریزی یا درد در ناحیه زخم که پس از مدتی رو به بهبود می رود. اما در زخم های عفونی این علایم شدیدتر بوده و به طرز مشخصی خودنمایی می کنند.

زخم های عادی پس از گذشت زمان رو به بهبودی رفته و از علائم آن ها کم می شود، اما زخم عفونی با گذشت زمان معمولا به جای بهتر شدن بدتر می شود. درد، قرمزی و تورم نیز شدت بیشتری می گیرند. قرمزی بیش از حد اطراف زخم که معمولا بزرگتر از انگشت شصت است نیز از نشانه های عفونت در زخم می باشد.

وجود چند عامل یا مجموعه این عوامل به ما ثابت می کند که با یک زخم عفونی روبه رو هستیم. بدیهی است که درمان زخم عفونی روش و اسلوب خاصی دارد که تخصصی بوده و به آسانی قابل اجرا نیست.

اما راه پیشگیری از گسترش زخم همواره باز است. رعایت اصول بهداشت و سلامتی جهت محدودیت زخم و جلوگیری از عفونت آن راه حل مناسبی خواهد بود.

علائم تشخیص زخم عفونی از زخم عادی

علائم مختلفی جهت تشخیص زخم عفونی از یک زخم عادی وجود دارد که اگر بخواهیم به همه آن ها اشاره ای داشته باشیم؛ موارد زیر را شامل می شود:

• احساس سوزش، خارش و درد در ناحیه زخم با وجود گذشت مدت طولانی
• ترشحات زردرنگ و گاهی بدبو در ناحیه زخم عفونی
• زخم به جای بهبود، بزرگ تر و دردناک تر می شود.
• علائمی همچون قرمزی و التهاب در نواحی اطراف زخم که به راحتی برطرف نخواهند شد.
• بروز تب و لرز، ضعف و درد برای بیمار و احساس ناراحتی و ناآرامی در بدن او

چه زخم هایی مستعد عفونت زخم هستند؟

زمانی که پوست باکتری ها وارد زخم شوند، شروع به تکثیر می کنند و زخم عفونی می شود. این باکتری ها ممکن است از محیط خارجی، عامل ایجاد کننده زخم، یا آلودگی های پوست اطراف زخم باشند.

خطر عفونت در بعضی از انواع زخم بیشتر است از جمله :

• زمانی که زخم بزرگ، عمیق یا دارای لبه‌های دندانه‌دار باشد.
• اگر خاک یا سایر ذرات خارجی وارد زخم شوند.
• اگر زخم ناشی از گاز گرفتن حیوان یا شخص دیگری باشد.
• اگر شیء حاوی میکروب، زنگ‌زده یا کثیف باعث بروز زخم شود.

عفونت زخم در چه افرادی شدید تر است؟

برخی از شرایط پزشکی و بهداشتی نیز می توانند خطر عفونت زخم را افزایش دهند، یا بهبود زخم عفونت کرده را کند تر کنند.

این شرایط شامل موارد زیر است :

دیابت :  در افراد مبتلا به دیابت به دلیل شرایط خاص پزشکی و عوارض دیابت (مانند نوروپاتی دیابتی، سیستم ایمنی ضعیف تر، زخم پای دیابتی) ممکن است شدید تر از سایرین باشد و به مراقبت های بیشتری نیاز دارد.

سیستم ایمنی ضعیف : در افرادی که سیستم ایمنی به دلایلی چون استفاده از داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی، یا افراد مبتلا به ویروس HIV ، ضعیف تر از سایرین است، عفونت زخم می توان خطرناک تر باشد و باید مراقبت بیشتری از زخم عفونی شود.

افزایش سن : در افراد مسن می تواند شدید تر باشد و این افراد در معرض بیشتر خطر عفونت هستند.

کمبود مواد مغذی و ویتامین : کمبود برخی مواد مغذی لازم در بدن می تواند درمان را سخت تر کند.

زخم‌های ناشی از عمل‌های جراحی: تقریباً 2 تا 4 درصد از افرادی که تحت عمل جراحی قرار می‌گیرند، ممکن است به زخم‌های عفونی مبتلا شوند. استفاده منظم از داروهای تجویز شده و رعایت مراقبت‌های پزشکی می‌تواند از بروز این عفونت‌ها پیشگیری کند.

جمع بندی و نتیجه گیری

در این مقاله توضیح داده شد که درمان زخم‌های عفونی تنها با رعایت دقیق مراقبت‌های ویژه امکان‌پذیر است. با این حال، باید مراقبت‌ها به‌طور جدی اجرا شوند و هرگونه سهل‌انگاری می‌تواند نتایج منفی به همراه داشته باشد.

عوامل متعددی می‌توانند باعث عفونت زخم و طولانی شدن دوره درمان آن شوند. از مهم‌ترین این عوامل می‌توان به باقی ماندن عامل ایجادکننده زخم، افزایش سن، وجود بیماری‌های مزمن یا زمینه‌ای، استفاده از وسایل جراحی و پانسمان غیراستریل، و تماس زخم با مواد آلوده اشاره کرد.

اما جهت تشخیص عفونت یک زخم نیز نشانه هایی وجود دارد. از جمله این نشانه ها تب و لرز و ضعف جسمانی، گسترش زخم در عوض بهبود آن در دراز مدت، وجود درد و التهاب همراه با ترشحات رنگی و بدبو در حاشیه زخم و بسیاری موارد دیگر که در این مقاله به آن ها اشاره شد.

سوالات متداول

❓ سؤال ۱: زخم عفونی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

✅ پاسخ: زخم عفونی زمانی اتفاق می‌افتد که باکتری‌ها، قارچ‌ها یا سایر میکروارگانیسم‌ها به داخل زخم نفوذ کرده و باعث التهاب و عفونت می‌شوند. این عفونت می‌تواند ناشی از عدم رعایت بهداشت، تماس با آلودگی، یا ضعف سیستم ایمنی بدن باشد.

❓ سؤال ۲: علائم زخم عفونی چیست؟

✅ پاسخ: علائم زخم عفونی شامل قرمزی، تورم، درد، گرمی در ناحیه زخم، ترشح چرک، بوی نامطبوع، و گاهی تب و لرز است. اگر این علائم را مشاهده کردید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.

❓ سؤال ۳: چگونه می‌توان از عفونی شدن زخم جلوگیری کرد؟

✅ پاسخ: برای جلوگیری از عفونی شدن زخم، باید بلافاصله پس از ایجاد زخم، آن را با آب و صابون شستشو دهید، از ضدعفونی‌کننده‌ها استفاده کنید و زخم را با پانسمان تمیز بپوشانید.

همچنین از تماس زخم با آلودگی جلوگیری کنید و دست‌های خود را قبل از تماس با زخم بشویید.

❓ سؤال ۴: درمان زخم عفونی چگونه است؟

✅ پاسخ: درمان زخم عفونی بستگی به شدت عفونت دارد. زخم خفیف، ممکن است پزشک پمادهای آنتی‌بیوتیکی تجویز کند.

در موارد شدیدتر، ممکن است نیاز به مصرف آنتی‌بیوتیک خوراکی یا حتی تزریقی باشد. اما در برخی موارد، زخم باید توسط پزشک تخلیه شود.

❓ سؤال ۵: آیا درمان‌های خانگی برای زخم عفونی موثر هستند؟

✅ پاسخ: برخی درمان‌های خانگی مانند استفاده از عسل، آلوئه‌ورا، یا محلول آب نمک ممکن است در موارد خفیف موثر باشند، اما در صورت شدید بودن عفونت، حتماً باید به پزشک مراجعه کنید. درمان‌های خانگی نباید جایگزین مراقبت‌های پزشکی شوند.