گن بعد از سزارین: از چه روزی، روزی چند ساعت و تا چه زمانی؟

سزارین یک جراحی شکمی است: پوست، چربی زیر پوست، فاسیای عضلات و دیواره‌ی رحم برش می‌خورند و در هفته‌های بعد ترمیم می‌شوند. در این دوره، بسیاری از مادران هنگام بلند شدن از تخت، شیر دادن یا سرفه، درد قابل توجهی در محل برش حس می‌کنند. گن یا شکم‌بند با حمایت ملایم از دیواره‌ی شکم، این درد را کم می‌کند. پژوهش‌های کوچکی هم نشان داده‌اند که استفاده از شکم‌بند بعد از سزارین درد و ناراحتی روزهای اول را کاهش می‌دهد، هرچند اثری بر سرعت جوش خوردن زخم یا بازگشت شکل شکم ثابت نشده است. در این مطلب، زمان شروع، مدت استفاده، انتخاب مدل و نکات ایمنی را از نگاه بالینی مرور می‌کنیم.

گن بعد از سزارین چه فایده‌ای دارد و چه کاری نمی‌کند؟

فایده‌های اثبات‌شده یا محتمل گن بعد از سزارین عبارت‌اند از:

• کاهش درد هنگام حرکت: حمایت از دیواره‌ی شکم، کشش روی برش را هنگام بلند شدن، راه رفتن و سرفه کم می‌کند.
• کمک به تحرک زودتر: مادری که درد کمتری دارد زودتر راه می‌افتد و راه رفتن زودهنگام خطر لخته‌ی خون در پا را کم می‌کند.
• حس امنیت و حمایت: بسیاری از مادران با گن هنگام بغل کردن نوزاد احساس اطمینان بیشتری دارند.

در مقابل، گن عضلات جداشده‌ی شکم را جوش نمی‌دهد، چربی را آب نمی‌کند و رحم را سریع‌تر کوچک نمی‌کند. جدا شدن عضلات راست شکمی (دیاستاز رکتی) بعد از بارداری شایع است و درمان اصلی آن تمرین‌های هدفمند است؛ این موضوع را در مطلب دیاستاز رکتی بعد از زایمان جداگانه بررسی کرده‌ایم.

از چه روزی بعد از سزارین گن ببندیم؟

زمان شروع به نظر پزشک و وضعیت زخم بستگی دارد. در بسیاری از بیمارستان‌ها از روز اول یا دوم، یک شکم‌بند نرم و قابل تنظیم برای راه رفتن داده می‌شود. گن‌های بعد از زایمان که فشار یکنواخت‌تری دارند، معمولاً از روز سوم یا چهارم، وقتی درد کمتر شده و پانسمان برداشته یا ثابت است، شروع می‌شوند. اگر زخم ترشح دارد، قرمز یا متورم است، یا پزشک پانسمان خاصی گذاشته، شروع گن را به بعد از تأیید پزشک موکول کنید.

روزی چند ساعت و تا چه زمانی؟

توصیه‌ی رایج، پوشیدن گن در ساعت‌های فعالیت روزانه است؛ حدود ۸ تا ۱۲ ساعت در روز، با درآوردن در زمان استراحت طولانی و خواب شب. پوشیدن ۲۴ ساعته، به‌خصوص با گن تنگ، فایده‌ی بیشتری ندارد و ممکن است باعث تحریک پوست، ماسراسیون زیر گن و فشار روی برش شود. مدت کل استفاده معمولاً ۴ تا ۶ هفته است. بعد از آن، هم‌زمان با شروع تمرین‌های عضلات شکم و کف لگن، ساعت‌های پوشیدن را به‌تدریج کم کنید.

اگر بین شکم‌بند و گن مردد هستید، تفاوت این دو و کاربرد هر کدام را در مطلب شکم‌بند بعد از جراحی شکم و تفاوت آن با گن توضیح داده‌ایم.

انتخاب مدل گن بعد از سزارین

برای سزارین، مدلی مناسب است که سه ویژگی داشته باشد: لبه‌ی آن روی خط برش (که معمولاً افقی و بالای استخوان شرمگاهی است) قرار نگیرد؛ ناحیه‌ی برش زیر پارچه‌ی یکنواخت و بدون درز باشد؛ و پوشیدن و درآوردن آن بدون خم شدن زیاد ممکن باشد. مدل‌های شورتی با کمر بلند یا مدل‌های شکم و پهلو تا بالای زانو که برش را کامل می‌پوشانند، معمولاً انتخاب‌های بهتری هستند. مدل‌های زیپ‌دار یا قزن‌دار پوشیدن را در روزهای اول آسان‌تر می‌کنند.

اندازه را با متر زدن دور شکم و باسن انتخاب کنید و چون شکم در هفته‌های اول در حال کوچک شدن است، اگر بین دو سایز هستید، سایز بزرگ‌تر را بردارید. همه‌ی مدل‌ها در دسته‌ی گن بعد از زایمان قابل مقایسه‌اند.

مراقبت از زخم سزارین هنگام پوشیدن گن

• زخم را روزانه ببینید: قرمزی گسترده، ترشح، باز شدن لبه‌ها یا بوی بد نشانه‌ی مشکل است.
• تا وقتی پانسمان روی زخم است، گن را طوری بپوشید که پانسمان جابه‌جا نشود و چین نیفتد.
• گن را روی پوست خیس نپوشید؛ بعد از حمام، ناحیه‌ی برش را کاملاً خشک کنید.
• اگر لبه یا درز گن روی برش فشار می‌آورد، مدل یا سایز دیگری انتخاب کنید.

برای آشنایی با روند طبیعی ترمیم برش و زمان جوش خوردن، مطلب جوش خوردن بخیه و برای نشانه‌های عفونت، مطلب عفونت محل جراحی را ببینید.

چه کسانی نباید گن بپوشند یا با احتیاط بپوشند؟

• مادرانی که زخم عفونی، باز شده یا ترشح‌دار دارند، تا ارزیابی پزشک.
• کسانی که پس از پوشیدن گن تنگی نفس، تپش قلب یا سرگیجه پیدا می‌کنند.
• مادران با سابقه‌ی لخته‌ی خون یا واریس شدید، که گن بلند تا زانو را فقط با نظر پزشک بپوشند.
• هر کسی که پوستش زیر گن دچار تاول، زخم یا سوختگی شده است.

علائم هشدار بعد از سزارین

تب بالای ۳۸ درجه، درد شکمی که بدتر می‌شود، ترشح چرکی یا بدبو از محل برش، باز شدن لبه‌های زخم، خونریزی واژینال شدید، درد و ورم یک‌طرفه‌ی ساق پا، یا تنگی نفس ناگهانی، نیاز به مراجعه‌ی فوری دارند. گن نباید این علائم را بپوشاند یا مراجعه را به تأخیر بیندازد.

سؤالات متداول

آیا با گن بعد از سزارین شکم زودتر صاف می‌شود؟

گن ظاهر شکم را هنگام پوشیدن مرتب‌تر می‌کند، اما شواهدی ندارد که بازگشت شکل شکم را سریع‌تر کند. تغذیه‌ی متعادل، شیردهی و تمرین‌های تدریجی عضلات شکم نقش اصلی را دارند.

شب‌ها هم گن را ببندیم؟

در بیشتر موارد لازم نیست. در خواب و استراحت طولانی، گن را درآورید تا پوست تنفس کند، مگر پزشک برای شرایط خاصی توصیه کرده باشد.

بعد از سزارین دوم یا سوم هم گن لازم است؟

اصول تفاوتی ندارد. در سزارین‌های تکراری، دیواره‌ی شکم معمولاً شل‌تر است و بسیاری از مادران حمایت گن را مفیدتر می‌یابند.

گن بعد از زایمان طبیعی چه فرقی دارد؟

بعد از زایمان طبیعی برش شکمی وجود ندارد و برنامه‌ی پوشیدن گن متفاوت است. اگر زایمان طبیعی داشته‌اید، به توصیه‌ی پزشک خود و راهنماهای مخصوص آن مراجعه کنید.