الان بخر تو چهار قسط پرداخت کن!
درمان زخم پای دیابتی: علائم، درجه‌بندی، روش‌های درمان و مراقبت
زخم پای دیابتی را چطور بشناسیم و درمان کنیم؟ علائم و علت‌ها، درجه‌بندی واگنر، اصول درمان (دبریدمان، کاهش فشار، کنترل عفونت)، انتخاب پانسمان و زمان مراجعه‌ی فوری.
- نویسنده: واحد علمی پارساطب
- بررسی علمی: دکتر سیمین توکلی
- به‌روزرسانی:
- ۱۵ دقیقه مطالعه
- ۲ دیدگاه
زخم پای دیابتی یکی از چالش‌های جدی و پرهزینه برای افراد مبتلا به دیابت است که می‌تواند کیفیت زندگی آن‌ها را به شدت تحت تأثیر قرار دهد. این زخم‌های دیابتی، که اغلب به دلیل کاهش جریان خون و آسیب به اعصاب پا ایجاد می‌شوند، در صورت عدم درمان به موقع می‌توانند منجر به عوارض جدی‌تری مانند عفونت‌های شدید یا حتی قطع عضو شوند.
اما آیا می‌دانید که با مراقبت‌های مناسب و رعایت چند نکته ساده می‌توان از بروز این زخم‌ها پیشگیری کرد یا روند بهبود آن‌ها را سرعت بخشید؟ در این مقاله، به شما توضیح خواهیم داد که زخم پای دیابتی دقیقاً چیست، چه عواملی در بروز آن نقش دارند، و چگونه می‌توانید با اقدامات پیشگیرانه و درمان‌های مؤثر، از این مشکل جلوگیری کنید. اگر نگران سلامت پاهای خود یا عزیزانتان هستید، این مطلب دقیقاً همان چیزی است که به آن نیاز دارید!
خلاصه‌ی این راهنما
- زخم پای دیابتی زخمی است که به دلیل آسیب عصبی (نوروپاتی)، کاهش خون‌رسانی یا هر دو در پای فرد دیابتی ایجاد می‌شود و بیشتر در کف پا، پاشنه و انگشتان دیده می‌شود.
- درمان استاندارد چهار پایه دارد: برداشتن بافت مرده (دبریدمان)، برداشتن فشار از روی زخم، کنترل عفونت و بررسی خون‌رسانی پا؛ پانسمان و کنترل قند کنار این‌ها معنا پیدا می‌کنند.
- پانسمان بر اساس میزان ترشح و وضعیت زخم انتخاب می‌شود؛ هیچ پانسمانی به‌تنهایی جای کاهش فشار و درمان عفونت را نمی‌گیرد.
- قرمزی گسترش‌یابنده، تب، بوی بد، سیاه شدن پوست یا درد ناگهانی در پایی که قبلاً بی‌حس بوده، نیاز به مراجعه‌ی فوری دارد.
دیابت چیست و چرا به آن قاتل خاموش می‌گویند؟
دیابت یک بیماری متابولیک مزمن است که در اثر اختلال در تولید یا عملکرد انسولین به وجود می‌آید و می‌تواند به مشکلات جدی در قلب، کلیه‌ها، چشم‌ها و حتی سیستم عصبی منجر شود. این بیماری، که به دلیل افزایش سطح قند خون شناخته می‌شود، هر ساله زندگی میلیون‌ها نفر را تحت تأثیر قرار می‌دهد و در صورت عدم کنترل، عوارض خطرناکی به همراه دارد.
اما آیا می‌دانستید که با شناخت عوامل ایجاد دیابت، علائم اولیه آن و تغییر سبک زندگی، می‌توانید از این بیماری پیشگیری کنید یا آن را مدیریت کنید؟
زخم دیابتی چیست و چرا نباید آن را نادیده بگیریم؟
زخم دیابتی یک زخم باز است که معمولا در کف پاها یافت می شود. این زخم ها بسیاری از افراد مبتلا به دیابت را تحت تاثیر قرار می دهد و برآوردهای جدید نشان می‌دهد که ۱۹ تا ۳۴ درصد افراد مبتلا به دیابت، در دوره‌ای از زندگی خود به یک یا چند زخم دیابتی مبتلا می شوند.
گرچه بیشتر زخم های دیابتی در پاها رخ می دهند اما می توانند در دیگر اعضا مانند دست ها و چین و چروک های قسمت های دیگر بدن نیز پدیدار شوند. بسیاری از مبتلایان به زخم دیابت، به دلیل عفونت یا دیگر عوارض به وجود آمده مجبور به بستری شدن در بیمارستان می شوند، حتی موارد شدید عفونت ناشی از زخم دیابت، می تواند به قطع عضو بیانجامد. البته زخم دیابتی قابل پیشگیری است و با مراجعه سریع به متخصص قابل درمان است.
تأثیر دیابت بر پاها
- آسیب عصبی (احساس نکردن گرمی ، سردی و درد)
- آسیب به رگ های خونی
- تأخیر در بهبود
علل و عوامل خطر زخم پای دیابتی
زخم پای دیابتی معمولاً حاصل یک عامل نیست؛ چند عامل با هم پوست پا را آسیب‌پذیر می‌کنند و یک آسیب کوچک، مثل فشار کفش تنگ یا یک ترک ساده، به زخم تبدیل می‌شود. مهم‌ترین علل و عوامل خطر این‌ها هستند:
- نوروپاتی محیطی: کاهش حس درد، گرما و فشار؛ فرد متوجه سنگ‌ریزه‌ی داخل کفش، تاول یا سوختگی با آب داغ نمی‌شود.
- بیماری شریان‌های محیطی (PAD): تنگی رگ‌های پا و کاهش خون‌رسانی که هم زخم ایجاد می‌کند و هم بهبود را کند می‌کند.
- تغییر شکل پا: انگشت چکشی، برجستگی استخوان‌ها، پای شارکو و صاف شدن قوس پا که فشار را روی نقاط محدودی متمرکز می‌کنند.
- پینه (کالوس): پینه‌ی ضخیم خودش فشار زیر پوست را بالا می‌برد و زیر آن زخم پنهان شکل می‌گیرد.
- کفش نامناسب و راه رفتن با پای برهنه.
- سابقه‌ی زخم یا قطع عضو قبلی: مهم‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌ی زخم تازه است.
- قند خون کنترل‌نشده، مصرف سیگار، بیماری کلیوی و دیالیز، و کاهش بینایی که دیدن مشکلات پا را دشوار می‌کند.
هرچه این عوامل بیشتر باشند، معاینه‌ی منظم پا و استفاده از کفش و جوراب مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. روش‌های پیشگیری در راهنمای مراقبت از پای دیابتی آمده است.
علائم پای دیابتی و نشانه‌های زخم دیابتی
علائم پای دیابتی پیش از ایجاد زخم هم دیده می‌شوند و شناختن آن‌ها فرصت پیشگیری می‌دهد. در یک جدول ساده، علائم هشدار پیش از زخم و نشانه‌های زخم یا عفونت را می‌توانید از هم جدا کنید:
| مرحله | علائم و نشانه‌ها | اقدام |
|---|---|---|
| پای در معرض خطر (بدون زخم) | بی‌حسی، گزگز یا سوزش پا، سردی پا، تغییر رنگ پوست، خشکی و ترک پاشنه، پینه، ناخن فرورفته | معاینه‌ی منظم پا و اصلاح کفش و مراقبت روزانه |
| شروع زخم | تاول، خراش یا لکه‌ی خون زیر پینه، ترشح روی جوراب، زخم کم‌عمق که درد ندارد | مراجعه به پزشک یا درمانگر زخم در همان روزها، برداشتن فشار از روی محل |
| زخم عفونی | قرمزی و گرمی اطراف زخم، تورم، چرک، بوی بد، درد تازه، تب | مراجعه‌ی فوری؛ نیاز به بررسی عمق و شروع درمان عفونت |
| زخم شدید | سیاه شدن پوست یا انگشت، قرمزی گسترش‌یابنده، تب و لرز، قند خون کنترل‌ناپذیر | اورژانس (۱۱۵) یا مراجعه‌ی فوری به بیمارستان |
بی‌دردی زخم نشانه‌ی کم‌اهمیت بودن آن نیست؛ در پای نوروپاتیک، زخم عمیق هم ممکن است درد نداشته باشد. اگر زخم با تاول دیابتی شروع شده، پوست روی تاول را نکنید و آن را با پانسمان استریل بپوشانید.
زخم پای دیابتی: از شناخت علائم تا درمان‌های مؤثر
شایع ترین نوع زخم دیابتی، زخم پای دیابتی است که معمولا در نواحی ای از پا که وزن بیشتری بر آن اعمال می شود به وجود می آید. مانند پاشنه پا، نوک انگشتان پا و پنجه پا. در برخی موارد که زخم ها شدید هستند می توانند عفونت کنند.
گسترش عفونت از زخم پای دیابتی می تواند به دیگر اندام ها نیز سرایت کند و خطرهای جدی به دنبال داشته باشد. اگر عفونت زخم پای دیابتی به حدی شدید باشد که موجب به خطر افتادن سلامت شخص و سرایت به دیگر اندام ها شود، ممکن است پزشک تصمیم بگیرد پا را قطع کند.
چرا زخم دیابتی بیشتر پاها را درگیر می‌کند؟
- نارسایی گردش خون
- ناهنجاری در شکل پا، کالوس و سخت شدن
- انتخاب نادرست کفش
- قارچ پا و فرورفتگی ناخن
- ترک به دلیل خشکی
انواع مختلف زخم پا:
- پای نوروپاتی (به دلیل بی حسی)
- پای ایسکمیک (به دلیل گردش خون ضعیف)
- پای عصبی- ایسکمیک (به هر دو دلیل)
زخم دیابتی انگشت پا و شست
انگشتان پا به دلیل فشار کفش، تغییر شکل انگشت‌ها و خون‌رسانی کمتر، از محل‌های شایع زخم دیابتی هستند. زخم نوک یا پشت انگشت اغلب از کفش تنگ یا انگشت چکشی شروع می‌شود و زخم کف شست از فشار هنگام راه رفتن. تغییر رنگ انگشت به کبود یا سیاه، یا درد در حالت استراحت، نشانه‌ی کمبود خون‌رسانی است و باید فوراً بررسی شود؛ این وضعیت ممکن است به گانگرن برسد. درمان زخم انگشت مانند سایر زخم‌های پای دیابتی است، با این تفاوت که اصلاح کفش و محافظ انگشت در آن نقش بیشتری دارند.
تشخیص زخم پای دیابتی چگونه انجام می‌شود؟
پزشک یا درمانگر زخم برای تعیین نوع و شدت زخم، این موارد را بررسی می‌کند:
- معاینه‌ی زخم: اندازه، عمق، کف زخم، ترشح، بو و وضعیت پوست اطراف. اگر با پروب استریل به استخوان برسد، احتمال عفونت استخوان (استئومیلیت) بالا است.
- بررسی حس پا: با تست مونوفیلامان ۱۰ گرمی و دیاپازون؛ کاهش حس یعنی خطر بالای زخم تازه.
- بررسی خون‌رسانی: لمس نبض‌های پا، شاخص فشار مچ به بازو (ABI) و فشار انگشت. اگر خون‌رسانی کافی نباشد، سونوگرافی داپلر و در صورت نیاز آنژیوگرافی پای دیابتی برای تصمیم درباره‌ی باز کردن رگ (رواسکولاریزاسیون) انجام می‌شود.
- عکس ساده و در صورت لزوم MRI: برای بررسی عفونت استخوان، شکستگی یا پای شارکو.
- آزمایش خون: قند خون، HbA1c، شاخص‌های التهابی و عملکرد کلیه؛ در زخم عفونی، کشت از بافت عمق زخم (نه سواب سطحی).
درجه‌بندی زخم پای دیابتی (طبقه‌بندی واگنر)
برای توصیف شدت زخم چند طبقه‌بندی وجود دارد. طبقه‌بندی واگنر قدیمی‌ترین و شناخته‌شده‌ترین آن‌ها است و در ایران زیاد استفاده می‌شود. راهنمای جهانی IWGDF برای تصمیم‌گیری بالینی طبقه‌بندی‌های کامل‌تری مثل SINBAD و WIfI را پیشنهاد می‌کند، اما واگنر برای فهم کلی شدت زخم کافی است:
| درجه | وضعیت | نکته‌ی درمان |
|---|---|---|
| ۰ | زخم باز ندارد؛ پای پرخطر، پینه یا تغییر شکل | پیشگیری، کفش مناسب، مراقبت از پینه |
| ۱ | زخم سطحی که به زیر پوست نرسیده | برداشتن فشار، پانسمان مناسب، پیگیری هفتگی |
| ۲ | زخم عمیق که به تاندون یا کپسول مفصل رسیده، بدون آبسه | دبریدمان، برداشتن کامل فشار، بررسی عفونت |
| ۳ | زخم عمیق با آبسه یا عفونت استخوان | درمان تخصصی عفونت، اغلب جراحی |
| ۴ | گانگرن بخشی از پا (مثلاً انگشت یا جلوی پا) | بررسی فوری عروق و جراحی |
| ۵ | گانگرن کل پا | درمان بیمارستانی |
درجه‌بندی عفونت زخم (خفیف، متوسط، شدید) جداگانه انجام می‌شود و در مطلب طبقه‌بندی عفونت پای دیابتی توضیح داده شده است.
درمان زخم پای دیابتی: راهکارهایی که باید بدانید
از زمانی که شخص زخم را شناسایی می کند باید به دنبال درمان زخم پای دیابتی برود تا از پیشرفت آن جلوگیری کند. درمان زخم پای دیابتی باید در اسرع وقت انجام شود. مدت زمان درمان زخم پای دیابتی به درجه زخم بستگی دارد.
برای درمان زخم پای دیابتی در صورت وجود عفونت، پزشک آنتی بیوتیک تجویز می کند. در مواردی برای شناسایی میزان عفونت ممکن است نیاز به نمونه برداری باشد. نوع آنتی بیوتیک و دوز پیشنهادی پزشک، به نوع و شدت عفونت بستگی دارد.
از روش های مکمل در درمان زخم پای دیابتی استفاده از پانسمان های التیام دهنده زخم است که شدت عفونت را کاهش داده و به ترمیم سریع تر بافت قسمت آسیب دیده کمک می کند.
در برخی موارد حاد برای بهبودی کامل زخم دیابتی، گزینه های جراحی برای کاهش فشار و جلوگیری از عوارض بیشتر انجام می شود. این گزینه ها می تواند شامل موارد زیر باشد :
- دبریدمان (به معنای برداشتن بافت آسیب دیده)
- پیوند پوست
- جراحی عروق
- تراشیدن یا برداشتن استخوان
- بازسازی بافت
- قطع عضو
روش‌های مؤثر دیگر برای کنترل زخم پای دیابتی
- آموزش مراقبت از پا و کنترل سطح قند خون
- استفاده مرتب از داروهای کنترل کننده قند خون
- جلوگیری از وارد شدن فشار بیشتر بر زخم پاها، با استفاده کردن از عصا ، واکر یا صندلی چرخ دار
- استفاده از داروهای بهبود دهنده گردش خون
- استفاده از داروها و پانسمان های موضعی
اصول استاندارد درمان زخم پای دیابتی
راهنمای بین‌المللی پای دیابتی (IWGDF) درمان را بر چند اقدام هم‌زمان استوار می‌داند. نبودِ هر کدام، اثر بقیه را کم می‌کند:
| اقدام | چه کاری انجام می‌شود | چرا مهم است |
|---|---|---|
| دبریدمان | برداشتن بافت مرده، پینه‌ی اطراف زخم و دبری توسط پزشک یا درمانگر زخم؛ انواع دبریدمان شامل جراحی، آنزیمی و اتولیتیک است | بافت مرده محل رشد میکروب است و جلوی ترمیم را می‌گیرد |
| کاهش فشار (آفلودینگ) | گچ تماسی کامل یا بوت تا زانو برای زخم کف پا، کفش یا کفی مخصوص، عصا یا واکر | تا وقتی روی زخم راه رفته شود، زخم کف پا بسته نمی‌شود |
| کنترل عفونت | آنتی‌بیوتیک فقط برای زخم عفونی و به تجویز پزشک؛ تخلیه‌ی آبسه در صورت نیاز | عفونت درمان‌نشده مهم‌ترین مسیر رسیدن به قطع عضو است |
| بررسی و درمان خون‌رسانی | ABI، داپلر، آنژیوگرافی و در صورت لزوم باز کردن رگ | بدون خون کافی، هیچ پانسمانی زخم را نمی‌بندد |
| پانسمان مناسب | پانسمانی که ترشح را کنترل کند و محیط زخم را مرطوب و تمیز نگه دارد | محیط مرطوب کنترل‌شده بهترین شرایط ترمیم است |
| کنترل قند و بیماری‌های همراه | تنظیم داروها با پزشک، ترک سیگار، کنترل فشار خون و چربی | قند بالا عملکرد گلبول‌های سفید و ترمیم را مختل می‌کند |
درمان عفونت زخم دیابتی
درمان عفونت زخم دیابتی با تشخیص شدت عفونت شروع می‌شود. طبق راهنمای مشترک IWGDF و انجمن بیماری‌های عفونی آمریکا (۲۰۲۳)، زخمی که علائم بالینی عفونت ندارد آنتی‌بیوتیک لازم ندارد؛ اما اگر دو نشانه یا بیشتر از التهاب (قرمزی، تورم، گرمی، درد یا ترشح چرکی) وجود داشته باشد، زخم عفونی در نظر گرفته می‌شود. عفونت خفیف معمولاً با آنتی‌بیوتیک خوراکی و پیگیری نزدیک درمان می‌شود؛ عفونت متوسط و شدید، به‌ویژه اگر با تب، آبسه، گسترش قرمزی بیش از ۲ سانتی‌متر یا درگیری استخوان همراه باشد، نیاز به ارزیابی فوری، گاهی بستری، آنتی‌بیوتیک وریدی و جراحی دارد.
مصرف خودسرانه‌ی آنتی‌بیوتیک یا پماد آنتی‌بیوتیک روی زخم دیابتی توصیه نمی‌شود، چون هم عفونت عمقی را درمان نمی‌کند و هم مقاومت میکروبی ایجاد می‌کند. پانسمان‌های ضدمیکروب، مثل پانسمان نقره، فقط کمکی هستند و جای درمان عفونت را نمی‌گیرند.
انتخاب پانسمان برای زخم پای دیابتی
راهنمای IWGDF تأکید می‌کند که پانسمان باید بر اساس میزان ترشح، راحتی بیمار و هزینه انتخاب شود و هیچ نوعی به‌طور کلی بر بقیه برتری ندارد. جدول زیر نقطه‌ی شروع انتخاب است و تصمیم نهایی با درمانگر زخم است:
| وضعیت زخم | نوع پانسمان رایج | توضیح |
|---|---|---|
| ترشح زیاد | پانسمان آلژینات یا پانسمان فوق جاذب | جذب بالا، مناسب زخم‌های عمیق و پرترشح |
| ترشح متوسط | پانسمان فوم | جذب و محافظت در برابر فشار و ضربه |
| ترشح کم یا زخم خشک | هیدروژل یا ژل دبرید | نرم کردن بافت مرده و حفظ رطوبت |
| زخم سطحی با ترشح کم | پانسمان هیدروکلوئید | فقط در زخم بدون عفونت و با خون‌رسانی خوب و با نظر درمانگر |
| زخم عفونی یا پرخطر | پانسمان نقره یا پانسمان آنتی‌باکتریال | همراه با درمان عفونت و برای مدت محدود |
برای آشنایی بیشتر با ویژگی هر نوع، مطلب انواع پانسمان زخم پای دیابتی را بخوانید.
درمان‌های تکمیلی
وقتی زخم با درمان استاندارد پس از چهار تا شش هفته کوچک‌تر نشود، پزشک ممکن است روش‌های تکمیلی را در نظر بگیرد: وکیوم تراپی زخم (NPWT) برای زخم‌های پس از جراحی و زخم‌های عمیق، اکسیژن هایپرباریک برای برخی زخم‌های ایسکمیک یا نوروایسکمیک، و پانسمان‌های پیشرفته. این روش‌ها مکمل درمان استاندارد هستند، نه جایگزین آن.
چرا زخم دیابتی طولانی‌تر از سایر زخم‌ها بهبود می‌یابد؟
هنگامی که بدن ما دچار بریدگی یا خراش می شود، سیستم ایمنی و مکانسیم ترمیم زخم فعال می شوند تا از ورود میکروب ها جلوگیری شود و زخم عفونی نشود.
لخته شدن خون با ایجاد یک لایه محافظ بر روی زخم بهبودی را سرعت می بخشد. اما در افرادی که به دیابت مبتلا هستند، زخم ها یا خوب نمی شوند یا سرعت خوب شدن آن ها بسیار آهسته تر است، که این امر می تواند منجر به دردناک شدن زخم و حتی ایجاد عفونت شود.
هورمون انسولین، گلوکز یا قند را به انرژی تبدیل می کند، اما زمانی که بدن نمی تواند از انسولین استفاده کند و یا انسولین وجود ندارد، متابولیزه کردن قند با مشکل مواجه می شود، که به افزایش سطح قند خون می انجامد و در نهایت، بر قابلیت ترمیم زخم ها نیز تاثیر می گذارد.
البته زخم دیابتی نیز همان روند ترمیم زخم معمولی را دنبال می کند، اما سرعت آن کند تر است.
چه عواملی بهبود زخم دیابتی را کند می‌کنند؟
قند خون بالا
قند خون بالا روند بهبود زخم را کند می کند و موجب افزایش التهاب در سلول ها، جلوگیری از رسیدن اکسیژن و مواد غذایی به سلول ها و اختلال در روند طبیعی عملکرد سیستم ایمنی بدن می شود
آسیب عصبی یا نوروپاتی
نوروپاتی یا آسیب عصبی یکی دیگر از عوارض دیابت است که در دست و پاها شایع است. کنترل نشدن سطح گلوکز (قند) می تواند منجر به اختلال در گردش خون و آسیب به اعصاب شود که به آن نوروپاتی می گویند. این آسیب می تواند منجر به بی حسی شود، بنابراین افراد مبتلا به دیابت ممکن است متوجه ایجاد زخم نشوند و در صدد درمان بر نیایند. در نتیجه آن، زخم بدتر خواهد شد و درمان آن نیز کند تر می شود.
گردش خون ضعیف
افراد مبتلا به دیابت در معرض ابتلا به بیماری عروق محیطی (PVD) هستند، که سبب گردش خون ضعیف و باریک شدن رگ های خونی می شود. خون نیز به دلیل وجود گلوکز غلیظ می شود و در نتیجه ، گردش خون به خوبی انجام نمی شود. تمامی این عوارض با هم بر درمان زخم دیابتی تاثیر می گذارند و آن را کند می کنند.
نقص سیستم ایمنی :
دیگر عاملی که سبب کند شدن درمان زخم دیابتی می شود، نقص در سیستم ایمنی است. به دلیل ایمنی ضعیف تر در افراد دیابتی، تعداد سلول های ایمنی فرستاده شده به محل زخم نیز کاهش می یابند که توانایی بدن برای مقابله با میکروب ها و عوامل عفونت زا را مختل می کند. بنابراین، زخم نیز دیر تر بهبود می یابد.
دیگر مواردی که می تواند سبب کند شدن درمان زخم دیابتی شود :
- پوست ضعیف تر
- کاهش تولید کلاژن پوست
- کاهش تولید هورمون های رشد
بیماری عروق محیطی، نوروپاتی و خطر زخم پای دیابتی
افراد دیابتی نسبت به سایرین در معرض خطر بیشتر برای ابتلا به بیماری عروق محیطی (PVD) هستند. این بیماری منجر به گردش خون ضعیف می شود. PVD زمانی رخ می دهند که رسوبات چربی رگ های خونی را باریک می کنند و گردش خون نیز به این دلیل کند تر می شود. هم چنین وجود گلوکز در خون خود باعث غلیظ شدن خون و کاهش گردش خون می شود.
اختلال گردش خون بیشتر در رگ های خونی منتهی به اندام هایی مانند دست ها و پاها بیشتر است، که این کاهش جریان خون، می تواند منجر به درد و عفونت و زخم هایی شود که به سختی التیام پیدا می کنند. در نهایت بیماری عروق محیطی (گردش خون ضعیف) منجر به آسیب عصبی در اندام ها می شود که با بی حسی همراه است چرا که عصب ها آسیب دیده اند. این عارضه نوروپاتی نام دارد که متاسفانه در افراد دیابتی شایع است.
هم چنین با وجود بی حسی اندام که مخصوصا در پاها به وجود می آید، ممکن است زخم ها در مراحل ابتدایی شناسایی نشوند یا شخص متوجه بریدگی، تاول یا دیگر آسیب ها به بافت پوستش نشود که این عامل می تواند زخم پای دیابتی را عمیق تر کرده و درمان آن را نیز سخت تر کند.
علائم نوروپاتی دیابتی:
سوزش سوزن شدن، از دست دادن احساس گرمی، سردی، لمس و مشکل در راه رفتن
علائم ایسکمی دیابتی:
- درد
- نازک شدن پوست
- ریزش مو
راه‌های مؤثر برای محافظت از زخم پای دیابتی
- ناخن های پا باید بعد از حمام که نرم هستند کوتاه شود
- به هیچ وجه نباید حتی در خانه پابرهنه راه بروید.
- کیسه های آب گرم نباید روی پاها قرار گیرد.
- هر روز باید جوراب تمیز پوشیده شود.
- نباید به زگیل ، کالوس ، تاول و غیره در پا دست زده شود.
- کفش مناسب باید پوشیده شود (کفش نباید بزرگ یا کوچک باشد).
- برای هرگونه ایجاد زخم که در پا دیده می شود ، باید با متخصص مشورت شود.
- تا زمانی که زخم باز است، از پیاده‌روی و ایستادن طولانی روی پای زخمی پرهیز شود.
- باید از سیگار کشیدن اجتناب شود.
- از معاینه پا نیز نباید غافل شد.
- برای جلوگیری از ترک باید پوست را مرطوب نگه داشت
دیابت می تواند برای پاهای شما خطرناک باشد زیرا حتی یک بریدگی کوچک می تواند عواقب بسیار جدی را در پی داشته باشد. دیابت می تواند منجر به آسیب عصبی شود که باعث بی حسی در پاها می شود. از آنجا که دیابت همچنین می تواند جریان خون به پاها را کند کند ، می تواند باعث دشواری بهبود زخم ها یا کاهش مقاومت در برابر عفونت شود. با توجه به همه این مشکلات ، ممکن است در کفش خود متوجه جسم خارجی نشوید. در نتیجه ، پای شما متورم یا زخم خواهد شد. این منجر به عفونت یا زخم هایی می شود که بهبود نمی یابند ، که می تواند تا قطع عضو پیش رود.
زخم پای دیابتی چقدر طول می‌کشد تا خوب شود؟
مدت بهبود به عمق زخم، وجود عفونت، خون‌رسانی پا و میزان رعایت کاهش فشار بستگی دارد. زخم سطحی و بدون عفونت در پایی با خون‌رسانی خوب ممکن است در چند هفته بسته شود، اما زخم عمیق یا عفونی ماه‌ها درمان لازم دارد. نشانه‌ی خوب، کوچک‌تر شدن اندازه‌ی زخم در هر هفته است؛ اگر زخم پس از چهار هفته درمان درست حدود نصف نشده باشد، برنامه‌ی درمان باید دوباره بررسی شود.
حتی پس از بسته شدن زخم، خطر بازگشت بالا است: طبق مرور منتشرشده در مجله‌ی پزشکی نیوانگلند (۲۰۱۷)، حدود ۴۰ درصد بیماران در سال اول و حدود ۶۵ درصد در پنج سال بعد دوباره زخم پیدا می‌کنند. به همین دلیل پس از بهبود هم کفش مناسب، معاینه‌ی منظم و مراقبت روزانه‌ی پا ادامه پیدا می‌کند.
تغذیه و کنترل قند در بهبود زخم دیابتی
ترمیم زخم به انرژی و پروتئین کافی نیاز دارد و سوءتغذیه بهبود را کند می‌کند. برنامه‌ی غذایی بیمار دیابتی مبتلا به زخم باید با پزشک یا متخصص تغذیه تنظیم شود تا هم پروتئین کافی (از گوشت، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات و لبنیات کم‌چرب) برسد و هم قند خون در محدوده‌ی هدف بماند. سبزیجات، میوه‌ی کافی در حد مجاز و آب کافی هم بخشی از این برنامه‌اند.
راهنمای IWGDF مصرف مکمل‌های خاص (مثل ویتامین‌ها، روی یا اسیدهای آمینه) را فقط برای سرعت دادن به ترمیم زخم توصیه نمی‌کند، مگر اینکه کمبود مشخصی وجود داشته باشد. اندازه‌گیری منظم قند خون با دستگاه تست قند خون در خانه کمک می‌کند نوسان‌های قند زودتر دیده شود.
عسل و درمان‌های سنتی برای زخم دیابتی
عسل خوراکی و مخلوط‌های خانگی استریل نیستند و استفاده‌ی آن‌ها روی زخم باز پای دیابتی می‌تواند عفونت را بدتر کند. عسل طبی (مدیکال گرید) محصولی استریل و استانداردشده است و در برخی زخم‌ها به‌عنوان پانسمان استفاده می‌شود، اما راهنمای IWGDF شواهد را برای توصیه‌ی روتین آن در زخم پای دیابتی کافی نمی‌داند. توضیح بیشتر در مطلب عسل برای زخم عفونی آمده است. هر داروی گیاهی یا سنتی فقط با نظر پزشک معالج و بدون کنار گذاشتن درمان استاندارد قابل بررسی است.
هزینه‌ی درمان زخم پای دیابتی به چه عواملی بستگی دارد؟
هزینه‌ی درمان برای هر بیمار متفاوت است و بیشتر به این عوامل بستگی دارد: شدت و عمق زخم، وجود عفونت یا درگیری استخوان، نیاز به بستری یا جراحی، نوع پانسمان و تعداد دفعات تعویض آن، وسایل کاهش فشار مثل کفش یا بوت مخصوص، و نیاز به روش‌هایی مثل وکیوم تراپی. شروع زودهنگام درمان، پیش از عفونی و عمیق شدن زخم، هم دوره‌ی درمان و هم هزینه را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.
چه زمانی باید فوری به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد؟
اگر هر یک از این نشانه‌ها را دارید، درمان خانگی را ادامه ندهید و همان روز به پزشک یا بیمارستان مراجعه کنید: قرمزی یا تورمی که در حال گسترش است، تب یا لرز، بوی بد یا ترشح چرکی، سیاه یا کبود شدن پوست یا انگشت، درد تازه در پایی که قبلاً بی‌حس بوده، یا قند خونی که با داروهای معمول کنترل نمی‌شود. در صورت خونریزی شدید که با فشار مستقیم بند نمی‌آید، تب و لرز، گسترش سریع قرمزی، تنگی نفس یا کاهش هوشیاری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
نکات ضروری برای جلوگیری از از دست دادن پا و انگشتان پا در دیابت
دیابت خود را تحت کنترل نگه دارید:
با مراقبت های بهداشتی خود کار کنید تا سطح قند خون در محدوده هدف حفظ شود.
هر روز پای خود را چک کنید:
هر روز زمان مشخصی برای کنترل پا اختصاص دهید. روزانه برای لکه های قرمز ، بریدگی ، تورم ، ترک ، آسیب دیدگی یا فرورفتگی ناخن پاها را بررسی کنید. برای دیدن کف پا از آینه استفاده کنید یا از کسی کمک بخواهید. اگر چیزی توجه شما را جلب کرد ، به متخصص مراجعه کنید.
پا را هر روز با آب ولرم بشویید:
پا را هر روز با شستن تمیز نگه دارید. آب باید ولرم و نزدیک به دمای بدن باشد؛ دمای آب را پیش از شستن با آرنج یا دماسنج بسنجید، نه با پا، چون پای بی‌حس داغی آب را حس نمی‌کند. پاهای خود را با آب داغ نشویید. هنگام خشک کردن ، به خصوص اطمینان حاصل کنید که بین انگشتان پا مرطوب نیستند.
پاها را به آرامی بشویید:
از پارچه نرم یا اسفنج استفاده کنید. با حرکات ملایم بین انگشتان پا را پاک کنید و با دقت خشک کنید.
بین انگشتان را مرطوب نکنید:
پوست پای خود را نرم و صاف نگه دارید. کرم مرطوب کننده را روی پوست پاها در برابر ترک های ناشی از خشکی پوست بمالید. اما برای جلوگیری از عفونت قارچی ، بین انگشتان پا را مرطوب نکنید. بالا و پایین پاهای خود را با یک لایه ضخیم از لوسیون پوست مالش دهید. این لوسیون را بین انگشتان پا نمالید.
ناخن ها را با دقت کوتاه کنید:
سعی کنید ناخن ها را صاف کوتاه کنید و لبه ها را سوهان بکشید. خیلی کوتاه نکنید. این باعث می شود ناخن های پا در زیر پوست رشد کنند. اگر در ناخن های خود مشکل دارید ، با متخصص خود مشورت کنید.
همیشه جوراب و کفش بپوشید:
هرگز پابرهنه راه نروید. کفش راحتی بپوشید که متناسب با پا باشد و از آن محافظت کند. قبل از پوشیدن کفش داخل آن را بررسی کنید. اطمینان حاصل کنید که کف کفش صاف و عاری از هر چیزی است. جوراب های تمیز بپوشید. هر روز جوراب خود را عوض کنید.
سوالات متداول
❓ سؤال ۱: زخم پای دیابتی چیست و چرا در بیماران دیابتی شایع است؟
✅ پاسخ: زخم پای دیابتی نوعی زخم باز یا جراحت است که معمولاً در کف پای بیماران دیابتی ایجاد می‌شود. این زخم‌ها به دلیل دو عامل اصلی ایجاد می‌شوند:
۱. نوروپاتی دیابتی: آسیب عصبی که باعث کاهش حس درد در پا می‌شود، بنابراین فرد متوجه زخم یا آسیب نمی‌شود.
۲. کاهش جریان خون: دیابت باعث تنگ شدن رگ‌های خونی و کاهش خون‌رسانی به پاها می‌شود، که بهبود زخم را کند می‌کند.
❓ سؤال ۲: علائم زخم پای دیابتی چیست؟
✅ پاسخ: علائم زخم پای دیابتی شامل موارد زیر است:
- قرمزی، تورم، یا گرمی در ناحیه زخم
- ترشح چرک یا مایع از زخم
- بوی نامطبوع
- درد (در برخی موارد)
- تغییر رنگ پوست اطراف زخم
اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
❓ سؤال ۳: چگونه می‌توان از زخم پای دیابتی پیشگیری کرد؟
✅ پاسخ: پاسخ: برای پیشگیری از زخم پای دیابتی، این اقدامات را انجام دهید:
۱. بررسی روزانه پاها: هر روز پاهای خود را از نظر بریدگی، تاول، یا قرمزی بررسی کنید.
۲. پوشیدن کفش مناسب: از کفش‌های راحت و اندازه استفاده کنید که به پاها فشار نیاورند.
۳. شستشو و مرطوب‌کردن پاها: پاهای خود را روزانه با آب ولرم بشویید و بعد از آن مرطوب‌کننده بزنید (البته بین انگشتان را خشک نگه دارید).
۴. کنترل قند خون: سطح قند خون خود را در محدوده طبیعی نگه دارید.
۵. اجتناب از راه رفتن با پای برهنه: همیشه کفش یا دمپایی بپوشید تا از آسیب به پاها جلوگیری کنید.
❓ سؤال ۴: درمان زخم پای دیابتی چگونه است؟
✅ پاسخ: درمان زخم پای دیابتی شامل مراحل زیر است:
۱. تمیز کردن زخم: پزشک زخم را با محلول‌های ضدعفونی‌کننده تمیز می‌کند.
۲. برداشتن بافت‌های مرده (دبریدمان): در صورت نیاز، بافت‌های عفونی یا مرده از زخم برداشته می‌شوند.
۳. پانسمان مناسب: از پانسمان‌های مخصوص برای بهبود زخم استفاده می‌شود.
۴. آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت وجود عفونت، آنتی‌بیوتیک تجویز می‌شود.
۵. کنترل قند خون: مدیریت سطح قند خون برای بهبود سریع‌تر زخم ضروری است.
۶. کاهش فشار روی زخم: استفاده از کفش‌ها یا وسایل مخصوص برای کاهش فشار روی زخم.
❓ سؤال ۵: چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
✅ پاسخ: در این موارد باید فوراً به پزشک مراجعه کنید:
- اگر زخم بهبود نمی‌یابد یا بدتر می‌شود.
- اگر علائم عفونت مانند قرمزی، تورم، چرک، یا بوی بد مشاهده می‌کنید.
- اگر تب یا لرز دارید.
- اگر زخم عمیق است یا بافت‌های اطراف آن تغییر رنگ داده‌اند.
منابع
- International Working Group on the Diabetic Foot (IWGDF). Practical guidelines on the prevention and management of diabetes-related foot disease, 2023.
- Senneville É, et al. IWGDF/IDSA guidelines on the diagnosis and treatment of diabetes-related foot infections. Clin Infect Dis. 2023.
- Armstrong DG, Boulton AJM, Bus SA. Diabetic foot ulcers and their recurrence. N Engl J Med. 2017;376:2367-75.
- NICE guideline NG19: Diabetic foot problems: prevention and management (updated 2019).
- Wagner FW. The dysvascular foot: a system for diagnosis and treatment. Foot Ankle. 1981;2:64-122.
محصولات مرتبط
همه محصولات
۲ دیدگاه
-
-
علائم زخم پای دیابتی شامل موارد زیر است:
قرمزی، تورم، یا گرمی در ناحیه زخم
ترشح چرک یا مایع از زخم
بوی نامطبوع
درد (در برخی موارد)
تغییر رنگ پوست اطراف زخم
اگر هر یک از این علائم را مشاهده کردید، باید سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
-
از کجا بفهمیم زخم که روی پا هست زخم پای دیابتی هست یا نه ؟؟