پیشگیری از زخم بستر: تغییر وضعیت، تشک مناسب و مراقبت از پوست

زخم بستر چیست؟

آسیب پوستی و / یا بافت پوستی زیر پوستی است که معمولاً در برآمدگی استخوان در اثر فشار یا فشاره همراه با اصطکاک ایجاد می شود.

به این دلیل که در اثر قرار گرفتن یک ناحیه در معرض فشار طولانی مدت یا مداوم ایجاد می شود ، به آن زخم فشاری گفته می شود. با این حال ، بیشتر به عنوان زخم بستر شناخته می شود.

زخم بستر چگونه شکل می گیرد؟

در بیمارانی که به بستر (یا صندلی) وابسته هستند ، به دلیل فشار ایجاد شده توسط وزن بدن ، فشار روی بافت های نرم وجود دارد. گردش خون این بافت های بین برآمدگی استخوان و بستر مختل می شود و در نهایت به بافت ها آسیب می رسد. وقتی این آسیب به حد معینی برسد ، زخم ایجاد می شود. اصطکاک زیاد، تنش پوست ، دمای بالای بدن و مرطوب ماندن پوست باعث ایجاد آسان زخم ها می شود.

در بیمارانی که در وضعیت ثابت هستند، زخم های فشاری حتی می توانند در 48-24  ساعت رخ دهند و در صورت عدم رعایت نکات احتیاطی لازم ، در مدت زمان کوتاهی پیشرفت می کنند. در مرحله اولیه که معمولاً طی 20-15 روز بهبود می یابد ، ممکن است یک زخم بدلیل ادامه فشار در ناحیه ، ورم بافتی و عفونت با میکروارگانیسم های منتقل شده از ادرار و مدفوع بدتر شود.

هنگامی که زخم رخ می دهد ، اولین تغییرات در پوست در واقع بخشی از کوه یخ است. بیشتر آسیب های بافتی از زیر پوست شروع می شود و سپس در سطح پوست ظاهر می شود. به طور خلاصه ، وقتی قرمزی یا زخم روی پوست وجود دارد ، احتمالاً بیشتر به بافت زیرین آسیب وارد شده است. بنابراین ، نباید از آن غافل شد ، باید فوراً به متخصص مراجعه کرد.

قسمت هایی که زخم ایجاد می شود:

در حالت نشسته روی کوکسیکس ، روی تیغه های شانه ، باسن ، آرنج ، پاشنه پا

در حالت خوابیده به پشت در پشت سر ، روی تیغه های شانه ، بر روی باسن ، آرنج ، کوکسیکس ، پاشنه پا ، انگشتان پا

در حالت خوابیده روی شانه بر روی گوش ها ، در طرف شانه ، در قسمت های جانبی لگن ، بر روی باسن ، زانوها ، برآمدگی جانبی مچ پا

در حالت خوابیده روی صورت، زخم های فشاری ممکن است روی برآمدگی صورت ، شانه ها ، لگن ، زانوها و مچ ها ایجاد شود.

در کدام بیماران این زخم های فشاری بیشتر اتفاق می افتد؟

شرایط پرخطر در توسعه بیماری در دو گروه به عنوان موارد مرتبط با بیمار و محیط قابل بررسی است.

مربوط به بیمار:

• عدم تحرک (بیمارانی که از تختخواب یا صندلی های چرخدار استفاده می کنند)
• مصرف ناکافی آب
• تغذیه ناکافی و نامتعادل
• بی اختیاری ادرار یا مدفوع
• اختلالات ادراک حسی (بیماران فلج ، دیابتی ها و غیره)
• افراد مسن

مربوط به محیط:

• فشار (دراز کشیدن یا نشستن در همان موقعیت برای مدت طولانی)
• رطوبت / مرطوب بودن پوست
• بهداشت ضعیف بدن
• دراز کشیدن و نشستن در وضعیت اشتباه
• مواد کمکی (به دلیل استفاده نادرست)

برای پیشگیری از باز شدن زخم بستر چه کاری می توان انجام داد؟

برای جلوگیری از زخم های فشاری باید به نکات زیر توجه کرد.

اطمینان از تحرک:

تا آنجا که ممکن است ، بیمار باید در زندگی و فعالیت های مربوط به خودش مشارکت داشته باشد ، اگر حرکت وی محدود باشد ، باید از شخص همراه پشتیبانی لازم گرفته شود و اگر بیمار به هیچ وجه نتواند حرکت کند ، باید تحرک منفعل را به بیمار ارائه داد.

این امر از نظر ایجاد سفتی مفصل ، جلوگیری از، از دست دادن عضلات و افزایش گردش خون مهم است.

تغییر موقعیت:

در مرحله اول ، باید موقعیت بیمار به طور مرتب تغییر یابد تا فشار در نواحی خطرناک مانند باسن و پاشنه کاهش یابد. تعداد دفعات تغییر موقعیت ها باید مطابق با شرایط فعلی بیمار و ویژگی های تختخوابی که او خوابیده است مشخص شود و نباید بیشتر از دوره های 2 ساعته باشد. نباید طولانی تر از دوره ها باشد.

تغییر موقعیت باید به طور مداوم انجام شود ، باید در شب نیز انجام شود.

موقعیت هایی مانند 30 درجه به پهلو خوابیدن ، 60 درجه به پهلو خوابیدن ، به پشت خوابیدن به ترتیب می تواند برای بیمار اعمال شود.

در حین تغییر موقعیت ، تا حد امکان بیمار را نباید کشید با بلند کردن بیمار این کار را انجام داد.

قسمت هایی از بدن بیمار که با تختخواب در تماس است و قسمت هایی از بدن که  یکدیگر لمس می کنند مانند زانوها ، باید به طور مکرر برای قرمزی بررسی شود.

ممکن است به بیمار برای غذا خوردن ، خواندن و غیره موقعیت نشستن داده شود ، اما این وضعیت نباید بیشتر از چند ساعت باشد.

تغذیه:

رژیم متعادل از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا هم وزن کم و هم اضافه وزن خطر زخم فشاری را ایجاد می کند.  باید توجه داشت که کمبود پروتئین وجود ندارد زیرا تغذیه با پروتئین از ایجاد زخم های فشاری پیشگیری می کند. با این حال ، بیمار باید مایعات کافی مصرف کند.

مراقبت از بدن و پوست:

نکته اصلی در مراقبت از پوست اطمینان از یکپارچگی پوست و محافظت از پوست در برابر شرایطی مانند خشکی ، مرطوب بودن ، مالش و تماس با سطح سخت است.

پوست خشک را باید با کرم های مرطوب کننده مرطوب کرد.

پوست مرطوب باید با مواد نرم مانند حوله پاک شود.

ماساژ در مناطق خطرناک روی پوست بیمار نباید انجام شود.

از محصولات مراقبت از پوست حاوی الکل نباید استفاده شود.

برنامه‌ی تغییر وضعیت بیمار در طول شبانه‌روز

فاصله‌ی تغییر وضعیت بستگی به خطر بیمار، وضعیت پوست و نوع تشک دارد و پرستار یا پزشک آن را تعیین می‌کند؛ در بیشتر بیماران پرخطر روی تشک معمولی، هر دو ساعت و روی تشک کاهش فشار ممکن است با فاصله‌ی بیشتر انجام شود. یک برنامه‌ی نمونه:

بیمار را روی ملحفه نکشید؛ با کمک یک نفر دیگر یا ملحفه‌ی جابه‌جایی او را بلند کنید. خواباندن مستقیم روی پهلو (۹۰ درجه) فشار را روی برجستگی لگن متمرکز می‌کند. زاویه‌ها و روش‌های جابه‌جایی در مطلب تغییر موقعیت در بیماران مبتلا به زخم بستر با جزئیات آمده است.

وسایل جلوگیری از زخم بستر: تشک، بالشتک و محافظ

• تشک مواج (هوای متناوب): با باد و خالی شدن متناوب سلول‌ها فشار را جابه‌جا می‌کند و برای بیماران پرخطر یا دارای زخم مناسب است؛ جایگزین تغییر وضعیت نیست.
• تشک فوم با تراکم بالا: برای بیماران با خطر متوسط.
• بالشتک نشیمن ویلچر: از نوع هوا، ژل یا فوم مخصوص کاهش فشار.
• بالش زیر ساق: برای معلق نگه داشتن پاشنه‌ها.
• پانسمان فوم سیلیکونی پیشگیرانه: روی دنبالچه یا پاشنه‌ی بیماران پرخطر، طبق نظر پرستار.

از بالشتک‌های حلقه‌ای یا دونات‌شکل برای پیشگیری از زخم بستر استفاده نکنید؛ این بالشتک‌ها خون‌رسانی بافت اطراف حلقه را کم می‌کنند و ممکن است خطر زخم را بیشتر کنند. دستکش آب‌پر و کیسه‌ی آب هم برای بلند کردن پاشنه توصیه نمی‌شود.

مراقبت از پوست بیمار دچار بی‌اختیاری

ادرار و مدفوع پوست را نرم و آسیب‌پذیر می‌کنند. پس از هر بار آلودگی، پوست را با پاک‌کننده‌ی ملایم با pH نزدیک به پوست (نه صابون قلیایی) آرام تمیز و با فشار ملایم حوله خشک کنید و یک لایه کرم یا اسپری محافظ پوست بزنید. پوشک و زیرانداز را به‌موقع عوض کنید و از چند لایه زیرانداز روی هم استفاده نکنید، چون اثر تشک کاهش فشار را کم می‌کند.

پیشگیری از زخم بستر در بیمار ویلچرنشین

در حالت نشسته، فشار روی استخوان‌های نشیمنگاه و دنبالچه چند برابر حالت خوابیده است. بیمار ویلچرنشین باید هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه وزن خود را جابه‌جا کند، روی بالشتک مناسب بنشیند و زمان نشستن بیماری که توان جابه‌جایی ندارد محدود شود. اندازه و ارتفاع ویلچر و زیرپایی باید طوری تنظیم شود که ران‌ها کامل روی نشیمن قرار بگیرند.

چه زمانی باید به پزشک یا پرستار زخم خبر داد؟

اگر قرمزی پس از برداشتن فشار سفید نمی‌شود، تاول یا خراش ایجاد شده، رنگ پوست بنفش یا تیره شده، یا بیمار در یک نقطه درد تازه دارد، زخم بستر شروع شده است. درمان را در این مرحله شروع کنید؛ راهنمای کامل در مطلب درمان زخم بستر آمده است.