آموزش پانسمان زخم در منزل: روش صحیح پانسمان مرحله به مرحله

همه ما روزانه در معرض حوادث یا اشیایی قرار می گیریم که ممکن است در بدن ما ایجاد جراحت کنند. این زخم ها می توانند سطحی  یا عمیق باشند. در مواردی ممکن است زخم های ما نیاز به پانسمان داشته باشند. همچنین این امکان وجود دارد که دسترسی به مراکز درمانی نداشته باشیم. در چنین شرایطی آگاهی ما نسبت به پانسمان صحیح زخم کمک کننده خواهد بود. با پانسمان فوری می توانید به بهداشت زخم کمک کرده و از عفونت های بعدی جلوگیری کنید.

در این مقاله با روش های پانسمان که یکی از امدادهای اولیه هست آشنا می شویم.  لازم به ذکر است در مواردی که زخم یا بریدگی عمیق ایجاد شده باشد، حتما باید در سریع ترین زمان ممکن به بیمارستان مراجعه کنید. همچنین در موارد وخیم تر درخواست امداد و اورژانس ضرورت دارد.

خواندن این مطلب برای افرادی که خود  یا عزیزانشان در مرحله نقاهت پس از جراحی به سر می برند و ملزم به تعویض پانسمان هستند نیز خالی از لطف نیست.

مراحل مواجهه با جراحت و پانسمان

مراحل مواجهه با جراحت و پانسمان اهمیت بسیاری دارند. ما در ادامه هر یک از این مراحل را به صورت خلاصه برای شما شرح داده ایم؛ با ما همراه باشید تا به خودتان یا فرد آسیب دیده کمک کنید.

حفظ خونسردی

هنگامی که آسیب جدی و شدید به خود فرد  یا اطرافیان وارد شود حفظ خونسردی مهمترین فاکتور برای انجام مراقبت های اولیه در شرایط حساس پیش آمده است.

بررسی نوع جراحت و میزان خونریزی و تماس با نیروی امداد پزشکی

در صورت شدیدبودن خونریزی حتما با اورژانس تماس بگیرید و با رعایت نکات بهداشتی تمام تلاش خود را در جهت کاهش خونریزی انجام دهید.

انجام اقدامات لازم جهت کمترین میزان آلودگی توسط خون اشخاص دیگر

اگر در شرایطی قرار گرفتید که لازم بود برای دیگری پانسمان انجام دهید، برای جلوگیری از بیماری هایی که از طریق خون منتقل می شوند می توانید با استفاده از دستکش یا گاز استریل و … کمترین میزان تماس را با خون فرد مصدوم داشته باشید.

تمیز کردن زخم

برای شستشوی زخم می توانید از آب روان و در صورت امکان از نرمال سالین استفاده کنید. این کار را تا جایی ادامه دهید که سطح زخم از اجسام خارجی و گرد و غبار پاک شود.

همچنین می توانید برای برداشتن ذراتی مانند سنگ ریزه یا شیشه و … از نواحی سطحی زخم از پنس یا موچین تمیز استفاده کنید.

توجه داشته باشید اجسامی که در قسمت عمقی زخم هستند را تا رسیدن نیروی امداد بیرون نکشید؛ زیرا این کار در بعضی موارد باعث افزایش خونریزی یا آسیب بافتی می شود.

پوشاندن زخم

پس از تمیز کردن محل جراحت تا زمان رسیدن نیروی پزشکی آن را با گاز استریل یا پارچه  نو و تمیز ببندید و بپوشانید . در این مرحله پانسمان صحیح زخم می تواند باعث جلوگیری از آلودگی و خونریزی بیشتر شود.

آموزش پانسمان زخم در منزل: مرحله به مرحله

1. آماده کردن وسایل: سرم شستشو، گاز استریل، پانسمان مناسب، چسب ضدحساسیت یا باند، دستکش یک‌بارمصرف، قیچی تمیز و کیسه‌ی زباله.
2. شستن دست‌ها با آب و صابون به مدت دست‌کم ۲۰ ثانیه و پوشیدن دستکش.
3. برداشتن پانسمان قبلی: چسب را در جهت رویش مو و به‌آرامی جدا کنید و پانسمان را از لبه‌ها به سمت مرکز بردارید.
4. نگاه کردن به زخم: اندازه، رنگ، ترشح و بو را با دفعه‌ی قبل مقایسه کنید.
5. شستشوی زخم: با سرم شستشو یا محلول شستشوی زخم، از مرکز به سمت بیرون. از الکل، آب اکسیژنه و بتادین روی زخم باز استفاده نکنید، مگر به دستور پزشک.
6. خشک کردن پوست اطراف با گاز تمیز، با ضربه‌های آرام و بدون مالش.
7. گذاشتن پانسمان: پانسمان را بدون لمس سطحی که روی زخم قرار می‌گیرد بگذارید.
8. ثابت کردن: با چسب حصیری یا باند، بدون فشار زیاد.
9. دور انداختن وسایل آلوده در کیسه‌ی دربسته و شستن دوباره‌ی دست‌ها.
10. ثبت تاریخ تعویض روی پانسمان یا در دفترچه.

پانسمان چسبیده به زخم را چگونه جدا کنیم؟

پانسمان گاز خشک اغلب به زخم می‌چسبد. آن را با کشیدن جدا نکنید، چون بافت تازه‌ی زخم کنده می‌شود و خونریزی و درد ایجاد می‌کند. گاز یا باند چسبیده را چند دقیقه با سرم شستشو یا آب ولرم تمیز خیس کنید تا نرم شود و سپس آرام بردارید. برای جدا کردن چسب از پوست، پوست را با یک دست نگه دارید و چسب را هم‌سطح پوست و آرام بکشید. اگر پانسمان مرتب می‌چسبد، با پزشک درباره‌ی پانسمان‌های نچسب مثل فوم یا لایه‌ی سیلیکونی صحبت کنید.

هر چند وقت یک‌بار باید پانسمان را عوض کرد؟

برنامه‌ی تعویض در زخم‌های جراحی، دیابتی و زخم بستر را پزشک یا پرستار تعیین می‌کند. برای شناخت انواع پانسمان، مطلب انواع پانسمان زخم و کاربرد آن‌ها را بخوانید.

انواع زخم

اقدامات اولیه و درمان هر گونه زخم و جراحت می تواند متفاوت باشد. در نتیجه بهتر است در ابتدا با انواع زخم و اقدامات مربوط به پانسمان صحیح آنها آشنا شویم.

خراشیدگی یا ساییدگی

این نوع جراحت عموما در لایه های اول پوست اتفاق می افتد و در صورتی که خونریزی کم باشد جای نگرانی نیست. این زخم ها را باید ابتدا به آرامی با آب و صابون یا در صورت دسترسی با محلول نرمال سالین به جهت پاک کردن از گرد وخاک و هر گونه آلودگی شستشو داد. همچنین پس از اطمینان از تمیزی آن را با گاز استریل پانسمان کرد.

بریدگی

این نوع جراحت در اثر بریدگی با چاقو و اجسام دارای لبه تیز اتفاق می افتد که معمولا به چندین لایه پوست و یا حتی به اعضای داخلی تر بدن مانند رگ ها آسیب می رساند . لبه های این زخم صاف است و علیرغم خونریزی  زیاد بهبود در این نوع جراحات سریع تر اتفاق می افتد.

جلوگیری از خونریزی و پانسمان صحیح زخم در این صدمات اولویت دارد و چنانچه زخم عمیق باشد، حتما نیاز به بخیه شدن دارد.

پاره شدگی

این زخم معمولا توسط اجسام تیزی صورت می گیرد که عموما باعث آسیب های شدید به بافت و لایه های زیرین پوست می شود. جراحت ایجاد شده معمولا ناصاف و عمقی است و همانند بریدگی، جلوگیری از خونریزی اولویت دارد که گرفتن محل صدمه دیده بالاتر از قلب (در صورت امکان) می تواند کمک کننده باشد.

در این زخم، زخم را شستشو دهید و سعی کنید با گاز استریل از ادامه خونریزی جلوگیری کنید. سپس لبه های بریدگی را به هم نزدیک کرده و پانسمان کنید.

سوراخ شدگی

به زخم عمیقی اطلاق می شود که به سبب نفوذ مستقیم جسم نوک تیزی مانند گلوله یا اجسامی مثل میخ یا خنجر و چاقو به بدن ایجاد شده است. همچنین گازگرفتگی توسط حیوانات نیز در این دسته از زخم ها قرار میگیرد.

پانسمان صحیح زخم به علت امکان بالای وجود آلودگی در محل این نوع زخم ها ضرورت دارد. ابتدا محل زخم را با نرمال سالین شستشو دهید ، سپس با پرکردن حفره ایجاد شده توسط گاز استریل سعی در جلوگیری از آلودگی بیشتر و خونریزی داشته باشید.

در صورت باقی ماندن جسم خارجی مانند چاقو در محل سوراخ شدگی ، تا رسیدن به محل امداد آن را ثابت کنید و به هیچ عنوان جسم را خارج نکنید؛ چون این کار غالبا باعث تشدید خونریزی می شود.  معمولا این نوع جراحات در اطراف قفسه سینه و شکم ، خونریزی شدید و جدی را به همراه دارد.

کنده شدگی

در صورتی ایجاد میشود که قسمتی از پوست یا بافت به صورت عمیق تر از بدن جدا شده یا کنده و آویزان شود.

درمواجه با این نوع جراحت ابتدا از تمیز بودن لایه جدا شده اطمینان حاصل کنید و سپس آن را روی محل زخم گذاشته و پانسمان کنید.

قطع عضو

از بین رفتن یا جدا شدن اندام هایی مثل دست و پا یا انگشتان و… در این دسته جای می گیرند. این نوع جراحت آزاردهنده ترین نوع جراحت است و معمولا شدیدترین خونریزی را به همراه دارد.

چیزی که در این نوع آسیب دیدگی اهمیت دارد در ابتدا جلوگیری از خونریزی با فشار مستقیم و محکم روی محل زخم با گاز یا پارچه‌ی تمیز و بالا نگه داشتن عضو آسیب‌دیده (در صورت امکان بالاتر از قلب) است؛ هم‌زمان با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.

پس از آن نگهداری ازعضو جدا شده دارای اهمیت هست که می‌بایست آلودگی واضح آن را با سرم شستشو بشویید (بدون مالش)، آن را در گاز استریل یا پارچه‌ی تمیزِ کمی مرطوب بپیچید و در کیسه‌ی پلاستیکی دربسته بگذارید. سپس کیسه را داخل ظرفی از آب و یخ قرار دهید و همراه مصدوم به بیمارستان ببرید؛ عضو جداشده نباید مستقیم با یخ تماس داشته باشد.

زخم محل جراحی

زخم های جراحی بر اساس نوع درمان می توانند متفاوت باشند و به تبع مراقبت از آنها نیز دارای تفاوت هست. گاهی اوقات زخم های جراحی باز هستند، اما در اکثر مواقع ما جراحت پس از جراحی را به شکل بخیه میبینیم.

معمولا برای تعویض پانسمان بخیه ، محل زخم را با مقداری آب و صابون می شوییم (در صورتی که از نظر پزشک معالج زدن آب به زخم مشکلی ایجاد نکند)  یا اینکه با گاز استریل نم دار اطراف زخم را تمیز می کنیم و پس از خشک شدن محل بخیه آن را پانسمان می کنیم.

بتادین و الکل و محلول های ضدعفونی می توانند باعث کاهش سرعت بهبود زخم شوند. همچنین مراقبت و پانسمان صحیح زخم بعد از جراحی باعث جلوگیری از باقی ماندن جای بخیه و اسکار در محل جراحی می شود.

با پانسمان به موقع زخم از عواقب آن جلوگیری کنید

سوانح و صدمات همیشه قابل پیش بینی نیستند، اما در صورتی که آگاهی لازم برای مقابله با هر گونه پیشامد را داشته باشیم می توانیم با سختی کمتری از آن بحران عبور کنیم.اطلاع از نکات ساده و کاربردی در مورد پانسمان صحیح زخم و کمک های اولیه می تواند در مواقع ضروری ما را از آسیب های جدی مانند عفونت یا خونریزی شدید دور کند.

در این مقاله سعی کردیم با مطرح کردن مراحل پانسمان زخم و شناخت انواع زخم به شما کمک کنیم که در راستای بهبود مشکل خود موفق باشید. البته همیشه خودتان از پس این مشکل برنخواهید آمد و نیاز به کمک خواهید داشت.

اگر زخم عمیق است و لبه‌های آن باز می‌ماند، خونریزی با ۱۰ دقیقه فشار مستقیم بند نمی‌آید، جسم خارجی در عمق زخم مانده، زخم ناشی از گاز گرفتگی یا وسیله‌ی آلوده است، یا علائم عفونت مثل قرمزی گسترش‌یابنده، چرک و تب دارید، به پزشک مراجعه کنید. در صورت خونریزی شدید که با فشار مستقیم بند نمی‌آید، تب و لرز، گسترش سریع قرمزی، تنگی نفس یا کاهش هوشیاری، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.