سلامت پا در بیماران دیابتی و عوارض دیابت

روش ها و توصیه ها برای پیشگیری از زخم پا در بیماران دیابتی:

زخم پای دیابتی، یکی از مهم ترین مشکلات بیماران دیابتی، به عنوان یکی از مهم ترین علل بستری شدن در بیمارستان و ناتوانی  شناخته می شود. طبق اعلام سازمان جهانی بهداشت، هر 30 دقیقه یک نفر در جهان به دلیل زخم پا که یکی از عوارض مربوط به دیابت است، پای خود را از دست می دهد. از سوی دیگر وضعیت کشور ما با توجه به افزایش روزافزون بیماران دیابتی و معاینات غیر منظم، نگران کننده تر است. بر اساس داده‌های وزارت بهداشت، زخم پای دیابتی سالانه در 400 هزار نفر  دیده می ‌شود که حداقل 8 هزار نفر از آنها دچار از دست دادن اعضای بدن می ‌شوند. زخم پای دیابتی که با کنترل مناسب، روش های صحیح پیشگیری و اقدامات احتیاطی ساده مشکلی قابل پیشگیری است، می تواند مشکلات طاقت فرسایی را برای بیماران ایجاد کند که در صورت عدم درمان موثر، سال ها ادامه خواهد داشت.

 پای دیابتی در اثر بدتر شدن اعصاب و عروق امتداد یافته به پا به دلیل دیابت، تضعیف سیستم ایمنی و پیدایش زخم‌های باز غیر التیام‌پذیر، قانقاریا و عفونت‌های میکروبی جدی روی پا ایجاد می‌شود. زخم پای دیابتی که مشکل بسیار شایع‌تری است به خصوص در افرادی که نمی‌توانند مشکلات مربوط به قند خون را به خوبی مدیریت کنند یا دیابت پیشرفته دارند، در صورت عدم درمان موثر می‌ توانند منجر به قطع پا شوند. اولین کاری که باید برای پیشگیری از زخم پا و پوست در بیماران دیابتی انجام داد، کنترل قند خون و انجام اقدامات حفاظتی برای جلوگیری از زخم در پاها است.

سلامت پا در بیماران دیابتی و عوارض دیابت:

 دیابت که یک بیماری مزمن است و بسیاری از اندام ها را تحت تأثیر منفی قرار می دهد، دو تأثیر مهم بر روی پا دارد. اولین مورد، آسیب عصبی، همچنین باعث از دست دادن حس می شود و نوروپاتی دیابتی نامیده می شود. آسیب عصبی در بیماران دیابتی می تواند باعث زخم یا عفونت شود.  در بیمارانی که توجه کافی به کنترل قند خون ندارند، آسیب عصبی رخ می دهد. آسیب عصبی ممکن است همیشه توسط بیمار قابل درک نباشد، بنابراین لازم است بررسی شود که آیا آسیب عصبی در پاها در طول کنترل اتفاق افتاده است یا خیر.

از دست دادن حس یکی از مهم ترین علل زخم پای دیابتی است:

بیماران دیابتی در صورت مشاهده علائمی مانند درد، بی حسی، سوزن سوزن شدن، احساس راه رفتن روی پنبه یا پوشیدن جوراب های تنگ باید با متخصص مشورت کنند. زیرا در اثر از دست دادن حس، بیمار نمی تواند بفهمد که آیا کفش هایش تنگ است یا خیر. بیمار ممکن است نتواند آسیب ناشی از گرما به پای خود را درک کند، زیرا نمی تواند به اندازه کافی اثراتی مانند گرما و سرما را در نتیجه از دست دادن حس درک کند. به بیماران دیابتی توصیه می شود که هر روز عصر معاینه منظم چشمی را برای زخم هایی که ممکن است به دلیل بی حسی روی پاهایشان ایجاد شود، انجام دهند.

سیگار کشیدن خطر زخم های دیابتی را افزایش می دهد.

یکی دیگر از اثرات منفی دیابت بر روی پا، آسیب عروقی و در نتیجه کاهش جریان خون است. به موازات این کاهش، بهبود زخم ها نیز دشوارتر می شود. مسئله مهم در اینجا این است که این مشکل به جای عروق بزرگ، عروق کوچک را تحت تأثیر قرار می دهد. به این مشکل بیماری عروق محیطی نیز گفته می شود و در افراد دیابتی به ویژه افراد سیگاری بیشتر دیده می شود.

 زخم های پا چگونه ایجاد و بدتر می شوند؟

در بیماران دیابتی، هم تضعیف جریان خون و هم آسیب عصبی با هم ایجاد می شوند. از دست دادن حس، به ویژه به دلیل آسیب عصبی، احساس درد را کم ‌رنگ می‌کند. بیماران به دلیل ضربه های مکرر مانند استفاده از کفش های نامناسب دردی را احساس نمی کنند. ترومای بافتی حاصل می تواند به سرعت به دلیل گردش خون ضعیف ملتهب شود. قند خون بالا این التهاب و بهبود زخم را بدتر می کند. اگر عفونت التیام نیابد به مرور زمان به نکروز بافتی و قانقاریا تبدیل می شود و پوست و بافت های اطراف زخم می میرند. این ناحیه سیاه می شود و باعث ایجاد بوی بد می شود. اگر بیماری به این مرحله برسد، ممکن است بخشی یا تمام پا با مداخله جراحی برای جلوگیری از گسترش قانقاریا قطع شود. به این عمل قطع عضو می گویند.

معاینه روزانه پا برای زخم پای دیابتی:

• هر روز پاهای خود را چک کنیداگر چشمان شما به اندازه کافی نمی بیند، از شخص دیگری برای کنترل کمک بگیرید.
• در هنگام معاینه از یک آینه برای دیدن کف پای خود استفاده کنید.
• حتی ترک ها و زخم های کوچک روی پای خود را به متخصص خود نشان دهید.
• پوست پای شما باید نرم باشد، مراقب باشید که پینه ایجاد نشود.
• در صورت مشاهده قرمزی و تورم در اطراف ناخن با متخصص خود تماس بگیرید.
• هنگامی که پاهای شما تغییر شکل یا رنگ می دهد، به متخصص خود اطلاع دهید
• در صورت بروز زخم، متخصص را از تغییر رنگ، ترشح و بو مطلع کنید

علائم مرحله اولیه زخم پای دیابتی:

    بیماران دیابتی باید به غیر از معاینات روزانه چشم، علائم هشدار دهنده زیر را نیز در نظر بگیرند. هنگامی که یک یا چند مورد از این علائم رخ می دهد، آنها باید با به متخصص مراجعه کنند  و توصیه های زیر را دنبال کنند:

• قرمزی، تورم یا گرما در پا یا مچ پا
• درد در پا در هنگام استراحت یا راه رفتن
• زخم باز، بریدگی، تاول، لایه برداری پوست، التهاب
• ناخن فرورفته، ضخیم شدن ناخن مانند شاخ و نشان دادن تغییر شکل
• قرمزی پوست، ضخیم شدن و پینه، اسکار گرد کوچک در وسط پینه
• پوست خشک، ترک، پارگی

روش های پیشگیری و مراقبت از زخم پای دیابتی:

روش‌های مراقبت و حفاظتی مهمی وجود دارد که بیماران دیابتی باید در برابر زخم‌های پا انجام دهند. اگر بیماران این کاربردها را انجام دهند، می توان از آنها در برابر زخم هایی که عواقب بسیار جدی ایجاد می کند محافظت کرد. به همین دلیل، برای بیماران مفید خواهد بود که ابتدا توصیه های زیر را در نظر بگیرند:

• اول از همه، کنترل مطلق قند خون باید تضمین شود،
• بیماران هرگز نباید پابرهنه راه بروند،
• نباید از دمپایی هایی استفاده کنید که به اندازه کافی از پاها محافظت نمی کند.
• بیماران باید کفش‌های ارگونومیک با قسمت داخلی نرم که پاهایشان را اذیت نکند ترجیح دهند و به‌ویژه از کفش‌های تنگ اجتناب کنند.
• هنگام خرید کفش جدید، باید پاها را از نظر جمع شدن آب یا قرمزی بررسی کنند.
• قبل از پوشیدن کفش، مطمئن شوید که هیچ جسم خارجی در آن وجود ندارد.
• وقتی پاها سرد هستند، هرگز به جسم داغ نزدیک نکنید.
• خود بیماران نباید در پینه و زخم روی پا دخالت کنند.
• بیماران نباید هیچ گونه دارو یا ماده تحریک کننده را به پای خود بمالند.
• پاها باید هر روز با آب ولرم و صابون طبیعی شسته شود، پاها نباید مرطوب بماند، به خصوص بین انگشتان پا باید به خوبی خشک شود.
• ناخن های پا را باید هفته ای یک بار بعد از حمام در حالی که ناخن ها نرم هستند کوتاه کرد، نه خیلی کوتاه   و باید با فرم انگشت همخوانی داشته باشد.
• برای جلوگیری از جمع شدن آب در پاها باید از جوراب های نخی با کیفیت استفاده کرد و از جوراب های تا روی زانو یا خیلی تنگ زیر زانو نباید استفاده کرد.

در صورت آسیب دیدگی پای دیابتی چه باید کرد؟

علیرغم تمام اقدامات احتیاطی، گاهی اوقات ممکن است زخم در بیماران دیابتی ایجاد شود. بسیار مهم است که بیماران نسبت به چنین شرایطی هوشیار باشند و به محض ایجاد زخم به متخصص مراجعه کرده و درمان مناسب را انجام دهند. در چنین مواردی، جلوگیری از پیشرفت بیشتر این زخم ها مهم است. مجدداً بیمار باید اطلاعات جامعی در مورد درمان و مراقبت از زخم از متخصص خود دریافت کند و آن را به طور کامل اعمال کند.

زخم هایی که ممکن است در بیماران دیابتی ایجاد شود به شرح زیر است:

• بثورات و جراحات
• زخم های فشاری (به دلیل کفش های تنگ)
• ناخن فرورفته
• تاول
• ترک در پوست

در صورت بروز چنین زخم هایی، بیماران دیابتی ابتدا باید علت زخم را مشخص کرده و این علل را برطرف کنند. زخم های کوچکی را که روی پاهای خود مشاهده می کنید با آب بشویید، خشک کنید و با گاز تمیز بپوشانید و گاز آلوده به ترشحات را مرتباً عوض کنید. از استفاده از گچ ها خودداری کنید زیرا می توانند به پوست شما آسیب برسانند. اگر بهبود زخم های شما به تاخیر افتاد، یک بار دیگر با متخصص خود مشورت کنید.